عید فطر و عید قربان: راهنمایی ساده

عید فطر در یکم شوال، پس از ماه روزه رمضان، است. روزی است برای سپاس از خدا که توان تمام کردن روزه را داد.

عید قربان در دهم ذی‌الحجه است. یاد فرمان‌برداری پیامبر ابراهیم (علیه‌السلام) را زنده می‌کند که آماده بود فرزندش را برای خدا قربانی کند. خدا قربانی را با ذبحی بزرگ جایگزین کرد، چنان‌که قرآن ۳۷:۱۰۲-۱۰۷ بیان می‌کند.

تاریخ‌ها به تقویم هجری و رؤیت ماه بستگی دارد، پس اعلام جامعهٔ محلی خود را دنبال کنید.

نماز عید به جماعت و بامداد، پس از برآمدن آفتاب، خوانده می‌شود. ویژگی‌های آن این‌هاست:

• دو رکعت (دو واحد نماز) است، با تکبیرهای اضافی («الله‌اکبر» گفتن) در رکعت‌ها. علما دربارهٔ شمار تکبیرهای اضافی اندکی اختلاف دارند، پس از امام پیروی کنید.
• برای آن اذان و اقامه نیست.
• پیامبر ﷺ معمولاً آن را بیرون، در یک مصلای باز، می‌خواند. بسیاری از جامعه‌ها هرگاه بتوانند هنوز چنین می‌کنند و دیگران در سالن‌های بزرگ یا مسجد نماز می‌خوانند.
• امام پس از نماز خطبه (سخنرانی) می‌خواند. ماندن و گوش دادن خوب است.

مردان، زنان و کودکان همه تشویق می‌شوند حاضر شوند. پیامبر ﷺ آموخت که حتی زنانی که عادت ماهانه دارند هم باید به گردهمایی بیایند و در خیر شریک شوند، ولی از محل نماز دور می‌مانند.

تکبیر ندای ستایشی است که مسلمانان در روزهای عید می‌گویند. یک شکل رایج آن این است: «اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ، وَلِلَّهِ الْحَمْدُ.» معنایش این است که خدا بزرگ‌تر است و همهٔ ستایش‌ها از آنِ اوست.

زکات فطره صدقه‌ای اندک است که هر مسلمان در پایان رمضان برای خود و کسانی که نان‌خور او هستند می‌دهد. روزه را پاک می‌کند و نیازمندان را خوراک می‌دهد. چنان‌که پیامبر ﷺ آموخت باید پیش از نماز عید پرداخت شود. بسیاری از علما پرداخت یک یا دو روز زودتر را روا می‌دانند. اگر پس از نماز بپردازید، صدقهٔ معمولی حساب می‌شود. دربارهٔ مقدار و شکل پرداخت از یک عالم محل خود بپرسید.

پس از نماز عید قربان، مسلمانانی که توان دارند اضحیه (قربانی) می‌کنند، از حیواناتی مانند گوسفند، بز، گاو یا شتر. حیوان باید شرایط سن و سلامت را داشته باشد و به شیوه‌ای که اسلام می‌آموزد ذبح شود.

چنان‌که معمولاً آموخته می‌شود، گوشت در سه بخش تقسیم می‌شود: یکی برای خانواده، یکی برای خویشان، دوستان و همسایگان، و یکی برای نیازمندان. قرآن ۲۲:۳۶ به ما می‌گوید از آن بخوریم و به نیازمندان بخورانیم. برخی علما نسبت‌های دیگر را روا می‌دانند.

روزه گرفتن در روز عید فطر و روز عید قربان حرام است. این‌ها روزهای خوردن و بهره‌مندی از نعمت‌های خداست.

عید روز شادی و مهربانی است. این کارها مستحب است:

• غسل کنید، بهترین لباس پاکتان را بپوشید و (مردان) عطر بزنید.
• مردم را مهربانانه سلام کنید، مثلاً با «عید مبارک».
• به دیدار خانواده، همسایگان و دوستان بروید. کدورت‌های قدیمی را ببخشید و آشتی کنید.
• نسبت به نیازمندان، یتیمان و هر کس که تنهاست بخشنده باشید.
• از خوراک و سرگرمی مجاز لذت ببرید و از اسراف و هر آنچه خدا حرام کرده بپرهیزید.