فرهنگ‌نامهٔ اسلامی

اذان

ندایی که به مسلمانان می‌گوید وقت یک نماز آغاز شده است. آن را از مسجد و معمولاً مؤذن می‌گوید.

وضو

شستن صورت، دست‌ها، سر و پاها به ترتیبی معین پیش از نماز و برخی عبادت‌های دیگر.

نماز

پنج نماز روزانه، رکن دوم اسلام، که از ایستادن، رکوع، سجده و نشستن همراه با خواندن ذکرها و آیه‌ها تشکیل می‌شود.

رکعت

یک دور کامل نماز: ایستادن، رکوع، دو سجده و نشستن. هر نماز تعداد معینی رکعت دارد.

جهت نماز

جهت کعبه در مکه که مسلمانان هنگام نماز به سوی آن می‌ایستند.

نماز جمعه

نماز جماعت هفتگی که ظهر جمعه برگزار می‌شود، جای نماز ظهر را می‌گیرد و خطبه دارد.

نماز وتر

نمازی با تعداد رکعت فرد که پس از عشاء خوانده می‌شود و نمازهای شب را به پایان می‌برد.

گواهی ایمان

این گواهی که خدایی جز الله نیست و محمد ﷺ فرستادهٔ اوست. رکن نخست اسلام است و راه ورود به اسلام.

یگانگی خدا

باور به این‌که خدا یکی است، شریکی ندارد و تنها او شایستهٔ پرستش است.

شریک قرار دادن برای خدا

پرستش چیزی دیگر یا دادن حقی که تنها از آنِ خداست به غیر او. بزرگ‌ترین گناه در اسلام است.

ایمان

باور قلبی که با زبان گفته می‌شود و در عمل نشان داده می‌شود، به خدا، فرشتگان، کتاب‌ها، پیامبران، روز آخرت و تقدیر الهی.

نیکوکاری در عبادت

خدا را چنان پرستیدن که گویی او را می‌بینی، و دانستن این‌که اگر تو او را نمی‌بینی، او تو را می‌بیند (احسان).

خداترسی

آگاه بودن از خدا و مراقب بودن که از روی دوستی و احترام، فرمان‌های او را پیروی کنی و از آنچه نهی کرده دوری کنی (تقوا).

یاد خدا

یاد کردن خدا با تکرار جمله‌های ستایش، مانند سبحان‌الله و الحمدلله، یا با تلاوت قرآن (ذکر).

فقه اسلامی

دانش فهمیدن احکام عملی اسلام از قرآن، سنت و روش‌هایی که علما به کار می‌برند.

نظر دینی عالم

حکمی که یک عالم صاحب‌نظر در پاسخ به یک پرسش می‌دهد. فقط دربارهٔ همان موردی است که پرسیده شده (فتوا).

مذهب فقهی

یکی از مکتب‌های شناخته‌شدهٔ فقه اسلامی. چهار مذهب اصلی اهل سنت حنفی، مالکی، شافعی و حنبلی است.

فرض

کاری که مسلمانان باید انجام دهند، مانند پنج نماز روزانه. ترک آن بدون عذر گناه است.

حرام

آنچه خدا منع کرده است. انجامش گناه است و پرهیز از آن برای رضای خدا پاداش دارد.

حلال

آنچه در اسلام روا است. این واژه بیشتر برای خوراک و نوشیدنی به کار می‌رود، اما همهٔ چیزهای رواشده را در بر می‌گیرد.

بدعت

رسمی تازه که به‌عنوان عبادت به دین افزوده شود و در قرآن و سنت پایه‌ای نداشته باشد.

قرآن کریم

کلام خدا که از راه فرشته جبرئیل بر پیامبر محمد ﷺ نازل شد، به زبان عربی خوانده و حفظ می‌شود.

سورهٔ قرآن

یکی از ۱۱۴ بخش قرآن.

آیه

یک آیهٔ قرآن. این واژه به معنای نشانه‌ای از خدا هم هست.

تفسیر قرآن

دانش و کتاب‌هایی که معنای قرآن را توضیح می‌دهد.

روایت پیامبر ﷺ

گزارشی از آنچه پیامبر محمد ﷺ گفت، انجام داد یا تأیید کرد. حدیث‌ها منبع اصلی سنت است.

صحیح

بالاترین درجهٔ حدیث: سلسله‌ای پیوسته از راویان مورد اعتماد دارد و عیب پنهانی ندارد.

روش پیامبر ﷺ

آموزه‌ها و سرمشق پیامبر محمد ﷺ. در فقه می‌تواند به معنای کار مستحب هم باشد (سنت).

صدقهٔ واجب

رکن سوم اسلام: سهمی معین از دارایی، معمولاً ۲٫۵ درصد، که هر سال مسلمانانِ دارای بیش از نصاب به نیازمندان می‌دهند (زکات).

صدقهٔ داوطلبانه

هر چیزی که برای رضای خدا داده شود، از پول تا یک سخن مهربان، فراتر از زکات واجب (صدقه).

روزه

خودداری از خوردن، آشامیدن و آمیزش از سپیده‌دم تا غروب. روزه در رمضان رکن چهارم اسلام است (صوم).

شب قدر

شبی در رمضان که نزول قرآن در آن آغاز شد. عبادت در آن از هزار ماه بهتر است.

عید

یکی از دو جشن مسلمانان: عید فطر پس از رمضان و عید قربان پس از روز عرفه.

زیارت خانهٔ خدا در مکه

رکن پنجم اسلام: سفر زیارتی به مکه در ماه ذی‌الحجه که بر کسانی که توانایی دارند یک بار در عمر واجب است (حج).

حج کوچک

دیدار از کعبه همراه با طواف و سعی که در هر زمان از سال می‌توان انجام داد (عمره).

حالت احرام زائر

حالتی که زائر برای حج یا عمره با نیت، پوشیدن لباس ساده برای مردان و رعایت برخی محدودیت‌ها وارد آن می‌شود (احرام).

بهشت

سرای جاودان پاداش که خدا برای مؤمنان آماده کرده است (جنت).

تقدیر الهی

باور به این‌که خدا هر آنچه رخ می‌دهد را می‌داند، نوشته است و می‌خواهد، در حالی که مردم همچنان انتخاب می‌کنند و در برابر کارهایشان مسئول‌اند (قدر).

فرشتگان

موجوداتی که از نور آفریده شده‌اند و کاملاً فرمانبردار خدایند. جبرئیل و میکائیل از آن‌ها هستند.

آخرت

زندگی پس از مرگ، شامل قبر، روز قیامت و سرای نهایی در بهشت یا دوزخ.