احادیث چگونه درجه‌بندی می‌شوند

احادیث صحیحاحادیث ضعیف

حدیث با نگاه به دو چیز درجه‌بندی می‌شود: زنجیره راویان و متن. این صفحه درجه‌هایی را که در کتابخانه می‌بینید توضیح می‌دهد.

درجه‌های اصلی

1 صحيحصحیح معتبر. سلسله از راوی به راوی از راه کسانی پیوسته است که عادل‌اند و حافظهٔ قوی دارند، و حدیث عیب پنهان ندارد و با گزارشی قوی‌تر در تضاد نیست.
2 حسنحسن نیکو. شرط‌های صحیح را دارد جز اینکه یک یا چند راوی حافظه‌ای کمی سبک‌تر دارند. حدیث حسن را می‌توان دلیل آورد.
3 ضعيفضعیف سست. یکی از شرط‌ها را ندارد، مثلاً گسستگی در سلسله، یا راوی ناشناخته یا مورد نقد. احادیث ضعیف بسیار با هم فرق دارند: برخی فقط اندکی ضعیف‌اند و با سلسله‌های دیگر تقویت می‌شوند و برخی بسیار ضعیف‌اند.
4 موضوعموضوع جعلی. گزارشی که ساخته شده و به پیامبر ﷺ نسبت داده شده است. حدیث نیست و نباید به‌عنوان حدیث نقل شود، مگر برای برحذر داشتن از آن.

واژه‌هایی که در درجه‌ها می‌بینید

اسناد (سلسله) «اسنادش صحیح است» یا «اسنادش ضعیف است» فقط سلسله را درجه‌بندی می‌کند. متن ممکن است پشتوانهٔ دیگری داشته باشد.
لغیره «صحیح لغیره» یا «حسن لغیره» یعنی به این درجه رسیده است چون سلسله‌های دیگر آن را تأیید می‌کنند، نه به سبب سلسلهٔ خودش.
حسن صحیح درجه‌ای که ترمذی به کار می‌برد و یعنی حدیث دو سلسله دارد، یکی حسن و یکی صحیح، یا اینکه عالم میان این دو مردد بوده است.
موقوف و مقطوع گزارش موقوف سخن یا عمل یکی از صحابه است و گزارش مقطوع از آنِ تابعی است. آن‌ها سخن پیامبر ﷺ نیستند، حتی وقتی سلسله صحیح باشد.
مرسل گزارشی که در آن تابعی مستقیم از پیامبر ﷺ نقل می‌کند و صحابی را حذف کرده است.
شاذ و منکر شاذ گزارشی است که راوی قابل‌قبول برخلاف راویان مطمئن‌تر نقل کند. منکر گزارش راوی ضعیف است که با راویان مطمئن مخالف باشد. هر دو نشانهٔ ضعف‌اند.

با حدیث ضعیف چه کنیم

علما دیدگاه‌های متفاوتی دارند. برخی می‌گویند حدیث ضعیف را اصلاً نمی‌توان به کار برد. دیگران، مانند بسیاری از علمای گذشته، نقل حدیث کمی ضعیف را برای تشویق به کارهای نیک روا می‌دانستند، با شرط‌ها: بسیار ضعیف نباشد، زیر اصلی قرار گیرد که پیش‌تر ثابت شده است، و کسی باور نداشته باشد که قطعاً از پیامبر ﷺ است.

همه اتفاق نظر دارند که حدیث جعلی را نمی‌توان به پیامبر ﷺ نسبت داد و هیچ حکم حلال و حرامی فقط بر پایهٔ حدیث ضعیف ساخته نمی‌شود.

وقتی به حدیثی برخوردید که گسترده دست‌به‌دست می‌شود، پیش از آنکه آن را بفرستید، درجه‌اش را اینجا و در کار یک عالم بررسی کنید.

کتابخانه احادیث را چگونه گروه‌بندی می‌کند

1 مورد پذیرش همهٔ درجه‌دهندگان هر درجه‌دهنده درجه‌ای از نوع صحیح یا حسن داده است.
2 ضعیف نزد همهٔ درجه‌دهندگان هر درجه‌دهنده درجهٔ ضعیف، منکر، شاذ یا موضوع داده است.
3 درجه‌دهندگان اختلاف دارند دست‌کم یکی آن را می‌پذیرد و دست‌کم یکی آن را ضعیف می‌شمارد. این‌ها بیشترین دقت را لازم دارند، پس هر درجه همراه با نام عالم نشان داده می‌شود.
4 بدون درجه پایگاه داده درجه‌ای ندارد، که دربارهٔ دو کتاب صحیح و دو مجموعهٔ چهل‌حدیث چنین است.

علمای این کتابخانه

درجه‌های نشان‌داده‌شده از کار این علما، چنان‌که در پایگاه داده باز ثبت شده، آمده‌اند. عددها نشان می‌دهند هر یک چند حدیث را در این کتابخانه درجه‌بندی کرده است.

Zubair Ali Zai19,033
Al-Albani18,925
Shuaib Al Arnaut6,409
Abu Ghuddah5,574
Muhammad Muhyi Al-Din Abdul Hamid5,169
Muhammad Fouad Abd al-Baqi4,309
Ahmad Muhammad Shakir3,667
Bashar Awad Maarouf2,384
Salim al-Hilali1,829

پرسش‌هایی دربارهٔ درجه‌ها

آیا «مورد پذیرش همهٔ درجه‌دهندگان» یعنی حدیث قطعاً معتبر است؟

یعنی همهٔ علمای این پایگاه داده آن را پذیرفته‌اند. این نشانهٔ قوی‌ای است، اما درجه همچنان داوری علما است، پس برای کارهای مهم بحث کامل را در کتاب‌های علم حدیث بخوانید.

درجه را چه کسی تعیین می‌کند؟

علمای حدیث راویان هر سلسله، اعتمادپذیری و حافظهٔ آنان، پیوسته بودن سلسله و اینکه سلسله‌های دیگر آن را تأیید یا رد می‌کنند را بررسی می‌کنند.

چرا حدیثی در یک کتاب سنن ضعیف شمرده شده است؟

مؤلفان سنن احادیثی با درجه‌های گوناگون استواری گردآوری کردند و اغلب خودشان به ضعف اشاره می‌کردند. علمای بعدی آن‌ها را یک‌به‌یک درجه‌بندی کردند.

This page is translated with machine assistance and may contain mistakes. The English and Arabic versions are our reference. About our sources